افسردگی مدرنیته و پست مدرنیسم تاریخی!
پیش از نگارش متن لازم میدانم نکاتی را یادآور شوم؛ اول آنکه نگارنده این متن نه فعال حوزه تئاتر است و نه دانش آموخته دانشگاه هنر، آنچه در ادامه می آید تحلیلی بر فرم و پیام نمایش تجربه های اخیر؛ از نگاه یک دانش آموز حوزه علوم انسانی است، دوم این آنکه این متن هیچ انگیزه ای برای ارزش گذاری یا تخریب نمایش نبوده و هیچ تلاشی در جهت بررسی قالب و نحوه ارائه نمایش ندارد؛ گرچه باید اعتراف کرد قالب اجرا شده برای نمایش قابل نقد است و از نقد شدن نباید ترسید.
تجربه های اخیر نمایشنامهای است از امیر رضا کوهستانی که بر اساس اثری از نادیا راس و جکوب ورن نوشته شده است. این نمایشنامه به بیان تاریخ سه نسل از زندگی خانواده ای در ۱۰۷ سال را به نمایش درآورده است. راس و ورن در پیشگفتار نمایشنامه خود با روایت های خطی از اتفاقات رخ داده در قرن ۱۹ و ۲۰ می نویسد: سرانجام، این سالها نیستند که در زندگی ما اهمیت دارند بلکه زندگی ما در این سالها دارای اهمیت است. این جمله معروف آبراهام لینکلن است و در واقع نمایشنامه نویسان نگاه خود به تاریخ را اینگونه به نمایش می گذارند.
حرفهای نمایشنامه تجربه های اخیر ، نزدیکی خاصی به آراء فوکو و در کل اندیشه پست مدرنی دارد؛ فوکو درباره تاریخ معتقد است، ما بخش هایی از تاریخ را برجسته می کنیم که به آنها علاقه داریم و برخی دیگر را روایت نمی کنیم و آن را بی اهمیت جلوه می دهیم. نمایشنامه برخی اتفاقات قرن بیست را روایت میکند و هیچ معیار مشخصی برای اهمیت یافتن آنها اعلام نمیکند؛ در ابتدای نمایش راوی اول می گوید: تاریخ فقط یک عدد است، از جایی شروع می شود و در جایی پایان می پذیرد؛ این بی توجهی به تعابیر مختلفی که درباره تاریخ تاکنون گفته شده است خود نشانی از روح پست مدرنیستی بر اندیشه نویسندگان دارد. در ادامه نمایش با مفاهیم مختلف مسحیت، آموزش، رابطه جنسی، حقیقت و واقعیت به نقد کشیده شده و بر اساس اندیشه های پست مدرنی توسط شخصیتی که مونولوگ می گوید تعبیر می شود. اصرار زیاد نمایشنامه نویس بر توانمندی زبان و حضور روانشناس دورگردی که به کل روانشناس نیست در داستان و تاکید بر توان گفتاری وی از دلایل دیگری هستند که نگارنده را متقاعد می کند این نمایشنامه بر اساس اندیشه ای پست مدرنیستی به تحریر در آمده است.
تجربه های اخیر با مونولوگی درباره تاریخ در سال ۱۹۰۰ آغاز می شود، بخش ابتدایی آن به تضاد سنت و مدرنیته می پردازد. در سال ۱۹۰۰ سنت گرایانی به وجود می آیند که آگاهانه مقابل مدرنیسم می ایستند این جریان فکری با “رنه گنون” در فرانسه آغاز شد که امروز یکی از نمایندگان این تفکر سید حسین نصر است که طرفدار سنت گرایی است. در ادامه با موضوعاتی همچون جنگ، دوران انقلاب ها و در کنار آن با موج های مختلف فمینیستی نیز مواجه می شویم. پایان داستان اوج اندیشه مورد علاقه نویسندگان است، آنها تلاش می کنند در ۱۰۷ سال پس از شروع داستان اعلام کنند مدرنیته به افسردگی رسیده و باید تا حد امکان به عقب بازگشت، به مفاهیمی که برخی از آنان در دین و طبیعت یافت می شود.
آخرین راوی نمایش می گوید: الان ۱۰۷ سال از اون روزی که شروع کردیم به شمردن می گذره. این جمله تصریح میکند که زمان سریعتر از آنچه فکر میکنیم می گذرد…
بر اساس آنچه گفته شد این نمایشنامه را نمایشنامه ای فلسفی می دانم نه یک نمایش اجتماعی و یا حتی تاریخی.
مجید پالوایه / بهمن نود و پنج
نمایش تجربه های اخیر به کارگردانی مرتضی میرزازاده، هر روز در دو سئانس ۱۷ و ۱۹ در تئاتر شهر تبریز، پلاتو استاد صادقی به روی صحنه میرود.
